Quy trình sản xuất sứ xương từ nguyên liệu đến thành phẩm

Quy trình sản xuất sứ xương là chuỗi công đoạn kỹ thuật cao, trải qua 3 lần nung ở nhiệt độ từ 800°C đến 1.300°C để tạo ra dòng sứ cao cấp nhất trong các loại gốm sứ. Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở nguyên liệu và nhiệt:

• Tro xương động vật chiếm khoảng 30% đến 50% công thức, tạo nên độ trắng sữa và khả năng thấu quang đặc trưng
• Nung mộc ở 1.200°C đến 1.300°C giúp xương sứ đặc khít, mỏng nhẹ mà vẫn bền chắc hơn sứ thường
• Tráng men và nung men lần hai tạo lớp bảo vệ bóng mịn, chống thấm nước
• Trang trí họa tiết rồi nung lần ba để cố định màu sắc vĩnh viễn
• Kiểm tra chất lượng nghiêm ngặt trước khi đóng gói thành phẩm

Để hiểu vì sao sứ xương là gì và được xem là vua của các dòng gốm sứ, hãy cùng El Casa tìm hiểu chi tiết từng bước bên dưới.

Sứ xương được làm từ nguyên liệu gì?

Sứ xương (Bone China) được tạo thành từ 3 nguyên liệu chính: tro xương động vật, đất sét kaolin và tràng thạch. Tỷ lệ phối trộn giữa ba thành phần này quyết định trực tiếp độ trắng, độ cứng và khả năng thấu quang của sản phẩm cuối cùng.

Tro xương và vai trò tạo nên sự khác biệt

Tro xương là thành phần quan trọng nhất, chiếm khoảng 30% đến 50% trong công thức. Nguyên liệu này được tinh chế từ xương gia súc (thường là xương bò) qua quá trình nung sơ bộ ở nhiệt độ cao để loại bỏ hoàn toàn chất hữu cơ và tạp chất.

Tro xương sau tinh chế chứa chủ yếu canxi phosphat. Khi nung ở nhiệt độ cao, thành phần này phản ứng với các khoáng chất khác trong công thức, tạo ra cấu trúc tinh thể đặc biệt. Cấu trúc này cho phép ánh sáng truyền qua thân sứ mà vẫn giữ được độ cứng vượt trội. Đây chính là lý do sứ xương có khả năng thấu quang mà sứ thường không thể đạt được.

Nguyên liệu sản xuất sứ xương gồm tro xương kaolin và tràng thạch

Tỷ lệ tro xương càng cao, sản phẩm càng trắng và càng trong. Tuy nhiên, nếu vượt quá 50%, xương sứ trở nên khó tạo hình và dễ biến dạng khi nung. Các nhà sản xuất uy tín thường duy trì tỷ lệ tối thiểu 30% theo tiêu chuẩn quốc tế.

Kaolin và tràng thạch trong công thức phối trộn

Đất sét kaolin cung cấp độ dẻo cần thiết cho việc tạo hình sản phẩm. Không có kaolin, hỗn hợp nguyên liệu sẽ rời rạc và không thể định hình thành bát, đĩa hay bình hoa.

Tràng thạch (feldspar) đóng vai trò chất trợ chảy. Khi nung, tràng thạch tan chảy ở nhiệt độ thấp hơn hai thành phần còn lại, lấp đầy các khoảng trống giữa các hạt nguyên liệu. Quá trình này giúp xương sứ trở nên đặc khít và bền chắc sau khi nung.

Ba nguyên liệu được nghiền mịn trong máy nghiền bi với nước, tạo thành hỗn hợp dạng lỏng gọi là slip. Hỗn hợp này sau đó được lọc qua máy ép lọc để loại bỏ bớt nước, tạo thành khối đất sét dẻo sẵn sàng cho công đoạn tạo hình.

Các bước trong quy trình sản xuất sứ xương

Quy trình sản xuất sứ xương trải qua nhiều công đoạn, từ tạo hình ban đầu đến 3 lần nung ở các nhiệt độ khác nhau. Mỗi lần nung phục vụ một mục đích riêng và không thể bỏ qua bước nào nếu muốn sản phẩm đạt chuẩn.

Tạo hình sản phẩm từ hỗn hợp nguyên liệu

Tùy vào hình dạng sản phẩm, người thợ sử dụng hai phương pháp chính:

• Quay khuôn: Phù hợp với sản phẩm tròn như bát, đĩa, tô. Đất sét được đặt lên khuôn quay và định hình bằng dụng cụ chuyên dụng
• Rót khuôn: Dùng cho sản phẩm có hình dạng phức tạp như ấm trà, bình hoa, tượng trang trí. Hỗn hợp slip được rót vào khuôn thạch cao, thạch cao hút nước và đất sét bám vào thành khuôn tạo hình

Sau khi tháo khuôn, sản phẩm ở dạng mộc rất dễ vỡ. Thợ lành nghề thực hiện thủ công các công đoạn gọt bỏ phần đất dư, làm nhẵn bề mặt bằng miếng bọt biển ẩm. Bước hoàn thiện thô này đòi hỏi sự tỉ mỉ cao vì bất kỳ vết xước nào cũng sẽ hiện rõ sau khi nung.

Nung mộc ở nhiệt độ 1200°C đến 1300°C

Đây là lần nung quan trọng nhất trong toàn bộ quy trình. Sản phẩm mộc được đưa vào lò nung ở nhiệt độ 1.200°C đến 1.300°C, cao hơn đáng kể so với sứ thường (thường chỉ nung men ở khoảng 1.000°C đến 1.100°C).

Ở nhiệt độ này, tro xương phản ứng với tràng thạch tạo thành pha thủy tinh, lấp đầy các lỗ xốp trong xương sứ. Kết quả: kết cấu đặc khít, độ hút nước gần bằng 0, sản phẩm mỏng nhẹ nhưng chịu va đập tốt hơn sứ thường.

Lò nung sứ xương ở nhiệt độ 1200 đến 1300 độ C

Sản phẩm co lại đáng kể trong quá trình nung, thường từ 15% đến 20% so với kích thước ban đầu. Đây là lý do sản phẩm phải được tạo hình lớn hơn kích thước mong muốn. Tỷ lệ hao hụt ở bước này cũng cao, vì nhiệt độ cao dễ gây cong vênh hoặc nứt nếu công thức nguyên liệu hoặc tốc độ nung không chính xác.

Tráng men và nung men lần hai

Sau khi nung mộc, sản phẩm có bề mặt xốp nhẹ, chưa bóng và chưa chống thấm nước. Lớp men lỏng được phủ lên bề mặt bằng cách nhúng hoặc phun.

Sản phẩm đã tráng men tiếp tục được nung lần hai ở nhiệt độ thấp hơn, khoảng 1.050°C đến 1.150°C. Ở nhiệt độ này, men tan chảy và bám chặt vào bề mặt sứ, tạo lớp vỏ thủy tinh trong suốt. Lớp men này mang lại 3 giá trị:

• Độ bóng mịn, làm nổi bật màu trắng sữa đặc trưng của sứ xương
• Bề mặt chống thấm nước hoàn toàn, ngăn thức ăn và vi khuẩn thấm vào xương sứ
• Bảo vệ xương sứ khỏi trầy xước trong quá trình sử dụng hàng ngày

Trang trí họa tiết và nung lần ba

Với những sản phẩm có hoa văn, đây là bước tạo nên giá trị thẩm mỹ. Hai phương pháp trang trí phổ biến:

• Vẽ tay: Nghệ nhân tạo họa tiết thủ công trực tiếp trên bề mặt men. Phương pháp này cho sản phẩm độc bản, có giá trị nghệ thuật cao
• In decal chuyên dụng: Họa tiết được in trên giấy đặc biệt rồi ép lên bề mặt sứ. Kỹ thuật này đảm bảo hoa văn đồng đều giữa các sản phẩm cùng bộ

Với chi tiết viền vàng hoặc bạch kim, thợ thực hiện hoàn toàn bằng tay. Sau khi trang trí, sản phẩm nung lần cuối ở 800°C đến 900°C. Nhiệt độ này đủ để nung chảy màu vẽ và kim loại vào lớp men, giúp họa tiết bền màu, không bong tróc theo thời gian.

So sánh quy trình sản xuất sứ xương và sứ thường

Sứ xương và sứ thường khác nhau từ gốc, bắt đầu ngay từ nguyên liệu và kéo dài qua toàn bộ quy trình. Bảng dưới đây giúp bạn thấy rõ sự khác biệt ở từng bước:

Điểm đáng chú ý: sứ xương nung mộc ở nhiệt độ cao hơn nhưng nung men ở nhiệt độ thấp hơn sứ thường. Quy trình ngược này (đảo nhiệt) là đặc trưng riêng của sứ xương, tạo nên cấu trúc xương sứ đặc khít trước, sau đó phủ men ở nhiệt độ vừa đủ để men bám đều mà không làm biến dạng xương sứ đã hoàn thiện.

So sánh sứ xương bone china và sứ thường

>>> Có thể bạn bạn quan tâm: cách phân biệt sứ xương và sứ thường và lý do sứ xương đắt hơn sứ thường.

Vì sao quy trình sản xuất ảnh hưởng đến chất lượng sứ xương

Mỗi bước trong quy trình sản xuất đều để lại dấu ấn trên sản phẩm cuối cùng. Hiểu quy trình giúp bạn đánh giá chính xác giá trị của một sản phẩm sứ xương khi cầm trên tay.

Độ thấu quang và màu trắng sữa đặc trưng

Khi cầm một chiếc đĩa sứ xương hướng về phía nguồn sáng, bạn sẽ thấy ánh sáng xuyên qua thân sứ, thậm chí nhìn được bóng ngón tay phía sau. Khả năng thấu quang này đến từ hai yếu tố trong quy trình:

Tro xương khi nung ở nhiệt độ cao tạo ra các tinh thể tricalcium phosphate phân bố đều trong xương sứ. Các tinh thể này cho phép ánh sáng đi qua thay vì phản xạ ngược lại. Đồng thời, tỷ lệ tro xương cao mang đến màu trắng sữa ấm áp, khác biệt với màu trắng xanh lạnh của sứ thường.

Độ thấu quang đặc trưng của sứ xương bone china khi soi sáng

Đây cũng là cách kiểm tra đơn giản nhất khi chọn mua sứ xương. Sản phẩm sản xuất đúng chuẩn luôn có độ thấu quang rõ ràng.

Mỏng nhẹ nhưng bền chắc hơn sứ thường

Một chiếc bát sứ xương có thành mỏng hơn nhưng chịu va đập tốt hơn sứ thường. Nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng kết quả này hoàn toàn hợp lý khi nhìn vào quy trình.

Nung mộc ở 1.200°C đến 1.300°C tạo ra pha thủy tinh lấp đầy lỗ xốp trong xương sứ. Cấu trúc đặc khít này phân bố lực va đập đều hơn, giống cách kính cường lực chịu lực tốt hơn kính thường dù cùng độ dày. Kết quả: sứ xương nhẹ hơn sứ thường 20% đến 30% mà vẫn bền. Cấu trúc đặc khít từ quy trình nung mộc nhiệt độ cao đảm bảo vi khuẩn không thể thấm vào xương sứ, an toàn cho việc tiếp xúc với thực phẩm.

Cách nhận biết sứ xương sản xuất đúng chuẩn

Hiểu quy trình sản xuất giúp bạn kiểm tra nhanh chất lượng sứ xương bằng 5 cách đơn giản. Những phương pháp này dựa trên đặc tính vật lý mà chỉ quy trình sản xuất đúng chuẩn mới tạo ra được.

• Thử thấu quang: Đặt sản phẩm trước nguồn sáng mạnh, đặt tay phía sau. Sứ xương thật sẽ cho thấy bóng tay mờ xuyên qua thân sứ. Nếu hoàn toàn chắn sáng, tỷ lệ tro xương quá thấp hoặc không phải sứ xương
• Gõ âm thanh: Dùng ngón tay búng nhẹ vào thành sản phẩm. Sứ xương sản xuất đúng chuẩn phát ra tiếng ngân trong, kéo dài. Sứ thường có tiếng ngân ngắn và đục hơn
• Cầm trọng lượng: So sánh hai sản phẩm cùng kích thước, sứ xương luôn nhẹ hơn đáng kể. Nếu cầm nặng tay, nhiều khả năng tỷ lệ tro xương không đạt chuẩn
• Quan sát men và bề mặt: Lớp men đều, bóng mịn, không có bọt khí hay vết lõm. Bề mặt sứ có màu trắng sữa ấm, không trắng xạm hay trắng xanh
• Kiểm tra chứng nhận: Sản phẩm sứ xương chất lượng thường có chứng nhận CMA và CNAS từ các tổ chức kiểm định uy tín

Cách nhận biết sứ xương sản xuất đúng chuẩn qua kiểm tra âm thanh

Để sứ xương giữ được vẻ đẹp lâu dài, bạn có thể tham khảo bài viết hướng dẫn cách bảo quản sứ xương đúng cách.

Câu hỏi thường gặp về quy trình sản xuất sứ xương

Sứ xương nung ở nhiệt độ bao nhiêu và nung bao nhiêu lần?

Sứ xương trải qua 3 lần nung. Lần một (nung mộc) ở 1.200°C đến 1.300°C để tạo xương sứ cứng. Lần hai (nung men) ở 1.050°C đến 1.150°C để cố định lớp men. Lần ba (nung trang trí) ở 800°C đến 900°C để gắn họa tiết và viền kim loại vào bề mặt men.

Tro xương trong sứ xương lấy từ đâu và có an toàn không?

Tro xương được tinh chế từ xương gia súc (chủ yếu là xương bò) bằng cách nung ở nhiệt độ cao để loại bỏ hoàn toàn chất hữu cơ và tạp chất. Sau tinh chế, thành phần còn lại chủ yếu là canxi phosphat, một hợp chất vô cơ an toàn. Sản phẩm sứ xương đạt chuẩn không chứa chì hoặc cadmium.

Vì sao sứ xương phải nung đến 3 lần mới hoàn thiện?

Mỗi lần nung phục vụ một mục đích khác nhau và cần nhiệt độ riêng. Lần một tạo cấu trúc xương sứ đặc khít. Lần hai cố định lớp men bảo vệ. Lần ba gắn họa tiết trang trí. Nếu gộp các bước này, nhiệt độ không phù hợp sẽ khiến men chảy không đều hoặc họa tiết bị cháy.

Làm thế nào nhận biết sứ xương sản xuất đúng chuẩn?

Cách đơn giản nhất là thử thấu quang: cầm sản phẩm hướng về phía nguồn sáng và đặt tay phía sau. Sứ xương thật cho thấy bóng tay mờ xuyên qua. Ngoài ra, gõ nhẹ nghe tiếng ngân trong, cầm nhẹ tay, và kiểm tra chứng nhận CMA hoặc CNAS trên bao bì.

Kết luận

Quy trình sản xuất sứ xương là hành trình dài từ nguyên liệu thô đến thành phẩm tinh xảo, đòi hỏi sự chính xác ở từng công đoạn. Chính 3 lần nung ở các nhiệt độ khác nhau cùng tỷ lệ tro xương phù hợp đã tạo nên dòng sứ mỏng, nhẹ, thấu quang mà vẫn bền chắc. Tại El Casa, mỗi sản phẩm sứ xương đều được chọn lọc từ những nhà sản xuất tuân thủ đúng quy trình này, mang đến trải nghiệm xứng đáng trên bàn ăn của bạn.